Uitleg door de heer Robert van Lit.
Op 22 mei 2019 waren twaalf leden van de Vereniging Oud Oegstgeest op excursie in Wassenaar. Wij zijn ontvangen in brasserie ’t Regthuys met koffie, thee en appeltaart. Vervolgens nodigde Robert van Lit, voormalig voorzitter van de Vereniging Oud Wassenaar en thans nog bestuurslid, ons uit voor een rondleiding. Deze wandeling duurde zo’n anderhalf uur en bleef steeds in de omgeving van de oude dorpskern.
Van Lit heeft diverse boeken over het verleden van Wassenaar geschreven. Dat was te merken: hij wist bij elk gebouw een mooi en uitgebreid verhaal en vergiste zich nooit in de vaak lastige dubbele namen van hun vroegere bewoners; de adel is in Wassenaar royaal woonachtig geweest. Hij vertelde op het beginpunt dat het Plein het oude centrum van Wassenaar was. Hier staat het Baljuwshuis dat in 1745 gebouwd is in opdracht van Joan van Gybelant. In de voorgevel van het huis prijkt het wapen van Wassenaar. Als baljuw van Wassenaar is Van Gybelant belast geweest met de rechtspraak in het dorp. Brasserie ‘t Regthuys fungeerde in die tijd als de lokale rechtbank, maar daar is door de ingrijpende verbouwing in de twintigste eeuw niets meer van terug te zien. Vervolgens liepen wij als groep naar de Hervormde Kerk, waarvan de eerste beginselen teruggaan op de tijd van Willibrordus in de achtste eeuw. Het gebouw bevat nog tufstenen die mogelijk uit Romeinse gebouwen uit de omgeving zijn gehaald.
In de Berkheistraat vertelde hij het verhaal achter de gevelsteen Nieuw Rijksdorp met de jaartallen 1895 en 1985. Deze gevelsteen is een verwijzing naar een familieruzie uit het einde van de negentiende eeuw. In 1823 werd het landhuis Rijksdorp gebouwd aan de noordkant van Wassenaar. Bij het overlijden van de eigenaresse bleek dat zij het huis had nagelaten aan haar meerderjarige zoon. Haar voormalige echtgenoot Martinus graaf van Limburg Stirum voelde zich zó gegriefd dat hij het huis Nieuw Rijksdorp liet bouwen. Bijna een exacte kopie van het huis dat hij aan de zoon had moeten afstaan. De graaf betrok dit huis in 1895. Beide landhuizen zijn niet bewaard gebleven. Het “echte” Rijksdorp werd in 1919 afgebroken voor de aanleg van het villapark Rijksdorp. In 1984 ging ook huis Nieuw Rijnsdorp tegen de vlakte. De gemeente Wassenaar bouwde hier het huidige appartementencomplex,dat het jaar erop is opgeleverd. De Vereniging Oud Wassenaar heeft zich wel tegen deze sloop verzet, maar dat mocht niet baten. Zij kon wel een bijzondere plafondschildering redden uit Nieuw Rijksdorp met verwijzingen naar de Vereenigde Oost Indische Campagnie. Deze is nu verwerkt in één van de zalen van huize De Paauw, het huidige gemeentehuis van Wassenaar.
Uit het verhaal van onze gids bleek dat er in Wassenaar wel eens problemen zijn om oude panden een goede bestemming te geven. De pastorie van de Hervormde kerk kwam leeg te staan nadat de dominee geen zin had om in het pand te wonen. Het gebouw werd daarna “uitgewoond” door studenten. Vervolgens is het stijlvol gerestaureerd, maar het staat momenteel toch weer leeg. Onder leiding van Van Lit kwamen wij op plaatsen die normaliter niet open zijn voor publiek. Wij bezochten zelfs tweemaal een achtertuin. De gids voerde ons ook in het slingerbos dat achter het Baljuwshuis ligt. Het is één van de vroegste voorbeelden van de vrije Engelse stijl van tuinaanleg. Vervolgens eindigden wij in de ruime achtertuin van het Baljuwshuis. Deze is in 1954 aangelegd naar ontwerp van de bekende tuinarchitecte Mien Ruys, die ook in Oegstgeest actief was.
Al met al was het een prachtige, zonnige en leerzame wandeling door het oude dorpscentrum van Wassenaar. Het is jammer dat het aantal aanmeldingen bescheiden was, maar dat zal de Vereniging Oud Oegstgeest beslist niet weerhouden om later nog eens wandelingen in omringende gemeenten te organiseren!
